Mali i Zi: Tryeza malazeze

Rrëfimin për ushqimin e preferuar në tryezat malazeze e nisim në Njegushe, vend rrëzë bjeshkës së Llovqenit, mes Cetinës dhe Kotorit. Ky fshat është vendlindja e sundimtarit dhe poetit Petar Petroviq i Dyti, Njegoshi, por edhe vendi ku prodhohet e njohura proshutë njegushe.

“Për shkak se këtu është tradita e prodhimit, njerëzit që dinë ta bëjnë këtë proshutë. Klima këtu është sikur e sjellë prej Zotit për prodhim të proshutës, erëra të ndryshme, vend ku kryqëzohen disa erëra, nga deti, bjeshka. Ftohtësia në lartësinë mbidetare prej rreth 1000 metra, që është e përshtatshme në periudhën e dimrit. I vetmi përbërës që i shtohet është kripa e detit. DHE DUHET PAKËZ EDHE TË TYMOSET? Duhet pakëz të tymoset, më shumë digjet zjarri që ta thajë ajrin dhe që të reduktohet lagështia”, ka thënë Niko Popoviq, pronar i thartores.

Njerëzit këtu kanë mbajtur derra, që i kanë prerë dimrit dhe i kanë terur, ashtu që mishi të mund të qëndrojë deri në pranverë dhe verë. Kanë pasur mish të terur, ashtu që gjithmonë të mund ti presin mysafirët apo edhe nëse ju duhen të holla, atë kanë mundur ta shesin në tregun e Kotorit. Proshutën, pjekurinën, por edhe djathin, pasardhësit e njegushëve të vjetër sot e shesin në rajon, sepse janë të njohur për kualitet.

“Këtu momentalisht ka rreth 20,000 proshuta që është prodhimi i vitit të kaluar. Prapa jush është thartorja, ndërsa këtu është depoja për pjekje, ku ato piqen dhe i mbajmë në temperaturë prej 15 gradësh celsius, ku janë të mbrojtura prej insekteve, mizave, prishjes dhe aty janë kushtet ideale për pjekje. EDHE SA U DUHET? Po edhe rreth tre muaj, që kjo proshutë të dalë në prodhim, që të plotësohet mbrojtja gjeografike dhe standardi, prej një viti sa duhet të jetë periudha prej kur proshuta hyn në kripë deri te prodhimi final”, ka thënë Popoviq.

Krahas proshutës, specialitet është edhe salsiçja njegushe

“Salsiçja njegushe është e shijshme, në të vihet mishi dhe proshuta, e bluar trash, kështu që të shihen copat e mishit, nuk ka kurrfarë shtesa, kurrfarë aditivë, sojë apo çkado që shtojnë të tjerët. Të vetmit përbërës në salsiçen njegushe janë kripa e detit, piperi dhe qepa, varësisht kush çka do, mund të shtohet edhe rozmarina”, është shprehur ai.

Njegushe në vitet e fundit është bërë një vend turistik, që vizitohet prej shumicës së atyre që vijnë në Bokën e Kotorit dhe bëjnë një piknik në Llovqen, rrugës së vjetër austro-hungareze drejt Cetinës.

“Ata janë të kënaqur, kjo është diç për ta, diç natyrore, në kombinim me këtë ajër, më këtë shikim drejt Kotorit, gjirit aty, secili turist është i stërkënaqur”, është shprehur ai.

Prej Njegushes, për pak më shumë se një orë vozitje, arrihet deri te Virpazari. Këtu, në Liqenin e Shkodrës me shekuj peshkohen krapi dhe ukleva. Këta peshq kryesisht hahen të pjekur, por edhe të tymosur.

“Ukleva, ajo peshkohet prej shtatorit deri në mars tash është në periudhën më të mirë, ukleva e freskët dhe e terur… Asaj i duhen dy ditë që të kriposet dhe dy ditë e gjysmë të teret. Mund të zihet apo fërgohet, krejt kjo zgjat shkurt dhe është e shijshme. (ka shije të proshutës?) Po”, ka thënë Vesna Gjurishiq, prodhuese e peshkut të terur.

Peshku tjetër i njohur nga ky rajon është krapi

“Krapi teret shpejt. Atë e përpunojmë në marinadë dhe i terur mund të zihet, zgjat shkurt, gjysmë ore zierje, ndërsa për marinadë pak më shumë. {KA ËSHTË SAKTË MARINADA?) Është krapi i terur në vaj, tetë orë pjekje në furrë, ai përdoret si paragjellë…”, ka thënë ajo

Kjo është, shembull, porcioni i krapit të marinuar në vaj. Paragjellë ideale.

Kështu duket procesi i terjes, në mënyrën e vjetër, tradicionale, me pak tym. Peshku tradicionalisht shërbehet me venë të shtëpisë…

“Ky është vazhdim i traditës që zgjat prej pesë shekujsh. Prodhohet vera nga lloji autokton vranaci. Njëkohësisht është verë e fortë dhe e butë, në të njëjtin kuptim”, ka thënë Marko Gjurishiq, pronar i eko-fermës.

Një orë e gjysmë nga Virpazari, rrëzë Bjellasicës, gjendet qyteza e Kollashinit, ku tradicionalisht përgatiten kaçamaku dhe civara dhe prodhohet djathi i njohur në fletë. Janë ushqime të preferuara të popullatës vendore. Prej shijeve intensive dhe ushqimit makor nuk ikin as shumë të huaj… kaçamaku prej kohësh përgatitet sipas një recete të thjeshtë.

“Kemi zier pataten, kemi shtuar më pas miellin, ai orices i zierjes zgjat rreth një orë pastaj kaçamaku rrihet, kur të rrihet mirë, i shtohet djathi me kajmak. (A i DHEMB KJO?) Hehe, na dhembin duart… (PSE ËSHTË KJO TASH ME RËNDËSI?) Që të shkrihet në një, të mos ketë copëza, gjithmonë duhet të rrihet që të zihet mirë. {FARE JANË REAGIMET E TË HUAJVE KUR E SHIJOJNË PËR HERË TË PARË, E DINË {KA ËSHTË KJO?) Asnjë prej tyre nuk e dinë çka është, kur e provojnë, disa kënaqen, e disa jo edhe aq… E RËNDË PËR BARK? Po… (PSE NUK E BËJNË KËTË BURRAT?) Hehe, sepse nuk duan, shumica nuk duan”, ka shpjeguar Violeta Popoviq, kuzhiniere.

Kur kaçamaku zihet, vjen pjesa më e rëndësishme – duhet yndyrosur mirë.
 

“Tani shkon procesi që quhet kaçamaku i lagur, i kemi vënë kajmak dhe djathë, tash kaçamakun e shtojmë mbi. Sërish e përziejmë. {KA ËSHTË MË MIRË PAS KA{AMAKUT, GJUMI?) Hehe, më së miri është të shëtitet pak dhe të pihet një gotë kos. A ËSHTË KY PORCION MJAFT PËR DY VETA? Ky është porcion për një person”, ka thënë ajo

CIVARA, për dallim prej kaçamakut, nuk rrihet por vetëm përzihet. Së pari shkojnë kajmaku dhe uji, pastaj, kur vlon, i shtohet një përzierje e miellit të bardhë dhe të misrit. Përgatitja zgjat gjysmë ore.

“Dikush e do më shumë cicvarën, sesa kaçamakun. Më së miri është dimrit, kur shkojnë në skijim apo kur kthehen, që të kthejnë fuqinë”, ka shtuar ajo.

Ushqimi i fortë, i yndyrshëm, në të kaluarën duhej për të nxehur dhe për të shtuar fuqinë për punët e rënda në fshat. Sot, ata që numërojnë kalori dhe e ruajnë vijën e trupit, sigurisht se nuk do t’i zgjedhin këto ushqime, sikur që shumë gurmanë nuk do të mund t’u rezistojnë. Mishin nën saç, po ashtu një specialitet i kësaj ane, mund ta provojnë të dy grupet.

“Edhe pak…përndryshe, specialitet i restorantit tonë, procesi i përgatitjes së mishit të viçit zgjat katër deri në pesë orë, në këtë saç i zë 5-6 kilogramë mish, së pari ndizet zjarri i fortë, pastaj ai reduktohet dhe vlon në këtë lëng, mishi është vendor… {FARË THOTË AMERIKANI APO GJERMANI KUR E PROVON KËTË?) Ata janë të stërkënaqur, shumë i duan specialitetet tona”, ka thënë ajo.

Pjesë të ushqimit që prodhohet dhe përgatitet në gjithë vendin, mund t’i gjeni në kryeqytet. Në restorantin në qendër të Podgoricës, në meny është pikërisht kuzhina tradicionale, sikur edhe ushqimet e vjetra të ziera, që me shekuj janë gatuar në Mal të Zi – fasulja, gullashi, mishi zier i viçit… këtu edhe mësojnë zanatin kuzhinierët e rinj dhe kamarierët.

“Menyja është përbërë nga produktet lokale, do të mund t’i dalloja ushqimet sikur popeku podgoricas, në të cilin vjen proshuta njegushe, djathi njegush, sikur edhe kajmaku i shtëpisë. Me kartën e kaftjallit kemi koncipuar të kemi diç autentike, lokale, këto janë petullat, popara, në seksionin e paragjellës mund të ofrojmë krapin e marinuar dhe ullinjtë. Imagjinata e kuzhinierëve tanë është gjithnjë në kërkim të gjërave të reja e të pazakonta, kështu që qysh gjatë muajit të ardhshëm, planifikojmë të bëjmë mbrëmje tematike ku do të çiftëzojmë ushqimin tonë lokal me verërat tona lokale”, ka thënë Rajko Raduloviq, profesor i mësimit praktik.

Shijet e reja i kemi provuar edhe në Njegushe, kur gjatë kohës së koronës dhe kërkesave të pakësuara kanë prodhuar djathin më tartufë të zi. Kur është fjala për prodhimin e ushqimit, optimistë janë përkundër epidemisë.

“Kur rregullohen disa gjëra mes Bashkimit Evropian dhe Malit të Zi, kur të hyjmë në BE, ky fshat do të ketë më së paku 20 fabrika që do të furnizojnë tregun evropian”, ka thënë Niko Popoviq, pronar i thartorës.

Kombinimi i ushqimit dhe turizmit është kombinim fitues për Malin e Zi. Të përdoret ajo që është burimore, lokale, t’u ofrohet mysafirëve ajo që këtu hahet me shekuj, në natyrën e paprekur të bjeshkëve, detit dhe liqeneve…

© KOHA.

Leave your vote

Comments

0 comments

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here